«د خیرالبیان تنقیدی مطالعه» د پښتو ژبې او ادبیاتو په تاریخ کې یو له تر ټولو ارزښتناکو، تحقیقي او علمي اثارو څخه دی. دا کتاب د نوموتي محقق، کرهکتونکي او ادبي مفکر قلندر مومند له خوا لیکل شوی، چې پکې یې د پښتو د لومړني نثري اثر “خیرالبیان” پر متن ژوره او کره علمي څېړنه کړې ده.
په دې اثر کې لیکوال یوازې د خیرالبیان د تاریخي مقام یادونه نه کوي، بلکې د هغه د ژبې، سبک، املا، نحوي جوړښت، لغاتو، اصطلاحاتو، فکري محتوا او ادبي ارزښت هر اړخیز نقد او تحلیل وړاندې کوي. قلندر مومند په دې کتاب کې دا هڅه کړې ده چې خیرالبیان د مبالغې او احساساتي تعریف له حده وباسي، او په مستندو دلایلو، ژبني معیارونو او دقیقو تحقیقي سرچینو یې وڅېړي—تر څو لوستونکی وپوهېږي چې خیرالبیان په حقیقت کې څه ډول اثر دی، څه ځانګړتیاوې لري، او د پښتو ادب په تاریخ کې یې دقیق مقام کوم دی.
کتاب د خیرالبیان د لیکوال پیر روښان (بایزید روښان) د فکري مکتب، د هغه د تصوف او د روښاني غورځنګ د اثراتو اړوند هم مهم علمي بحثونه وړاندې کوي، او همدارنګه د خیرالبیان هغه برخې چې د ژبني اختلافاتو، املايي بېلابېلوالي او متنونو د توپیر سبب شوي—په ډېر دقت سره تحلیل شوي دي.
دا کتاب د هغو کسانو لپاره ځانګړې ګټه لري چې:
د پښتو کلاسیک ادب او تاریخ مطالعه کوي
د خیرالبیان په اړه دقیق او تحقیقي معلومات غواړي
د پښتو ژبپوهنه، املا او د نثر پرمختګ څېړي
د روښاني غورځنګ تاریخي او فکري اړخونه پېژني
د نقد، تحقیق او کره کتنې اصول عملي زده کول غواړي
په ټوله کې «د خیرالبیان تنقیدی مطالعه» یوازې یو عادي کتاب نه دی، بلکې د پښتو ادبیاتو په علمي تحقیق کې یو ستر معیار دی—او د پښتو هر محقق، استاد او د ادب مینهوال لپاره یو ډېر مهم مرجع ګڼل کېږي.
